MITOLOGIA

Główne pojęcia mitologiczne :

MIT – zbiór podań, zbiór legend, opowieść wymyślona. Najczęściej bohaterem jest Bóg lub półbóg.

Stanisław Żak – Mit rozumiany bywa najczęściej jako podanie, którego bohaterami są bogowie, herosi, oraz niezwykłe wydarzenia dotyczące np. : stworzenia świata lub też walki bogów.

Mity stanowiły integralną część religii greckiej. Pierwotne wyobrażenia religijne rozwijali poeci i pisarze, którzy nadawali im formę artystyczną.

Mity sięgają swymi początkami tak zwanej Grecji homerowej (tj. XII – VII w p.n.e.). Epoka mitów kończy się około 1100 roku p.n.e. po przybyciu na ziemie greckie uzbrojonych w żelazo Porów.

Ostatni wielki cykl mitów kończy się wraz ze śmiercią uczestników wojny trojańskiej i ich bezpośrednich potomków.

Źródła wiedzy o mitach greckich.

Podstawowym źródłem wiedzy o mitach greckich są dzieła autorów, którzy przez ponad 1000 lat pisząc po Grecku i po Łacinie nawiązywali do bogów Olimpu i ich bohaterskich czynów.

Drugie źródło to wykopaliska historyczne, hymny homeryckie poświęcone różnym bogom.

Trzecie źródło to poematy cykliczne związane tematycznie z cyklem mitów trojańskich.

Kolejnym źródłem jest sam Homer uważany za ojca mitologii. Zaraz obok niego, wielkim kodyfikatorem mitologii greckiej był Hezjod, jego wielkie dzieło to : Teogonia – czyli o pochodzeniu świata.

Kolejnym etapem opracowania mitów była twórczość poetów lirycznych np.: Pindara i dramatopisarzy. Prawdziwy rozkwit tematyki mitycznej przyniósł okres archaiczny, a dokładnie to czas malowidła na wazach.

Mity homeryckie – hymny powstałe za czasów Homera ( o bogach, do bogów ).

Główne pojęcia mitologiczne.

Olimp – miejsce święte, przestrzeń święta zamieszkiwana przez Bogów.

Heros – Bóg, półbóg, bohater

Heroizm – bohaterstwo, dzielność, odwaga

Heroizacja – nadawanie cech heroicznych

Sacrum – boskość, świętość

Profanum – w przeciwieństwie do sacrum – świeckie – ludzkie. Wszystko, co nie związane z

Olimpem i Bogami.

Topos – miejsce wspólne, stały motyw. Z mitów wywodzą się stałe obrazy i motywy liter

Politeistyczny – czyli liczność, wielość Bogów – wielobóstwo.

Archeotyp – pierwowzór w mitach greckich, utrwalone zostały pierwsze wzory ludzkich postaw i

zachowań ( syzyfowa praca ), oryginał rzeźby lub malowidła, który służył za wzór do późniejszych kopii.

Opis ziemi jaka wyjawiła się z chaosu.

Nad ziemią, która jako ląd stały wydobyła się z chaosu, świeciło młode słońce, a z chmur spadały deszcze obfite. Podniosły się pierwsze lasy i ziemię przykryła wielka, szumiąca puszcza. Po nieznanych wzgórzach błądziły rzadkie zwierzęta. Z wolna rzeczy zaczęły przybierać znajome kształty. Źródła znalazły swe groty, a jeziora wygodne kotliny; góry śnieżnym grzbietem zarysowały się na jasnym niebie. Gwiazdy lśniły w ciemnych przestworzach nocy, a kiedy one bladły, ptaki wydzwaniały jutrzence swą pieśń powitalną.

Mity o powstaniu rodu ludzkiego.

Mity te głoszą o powstaniu człowieka, z tą różnicą iż każdy z nich głosi co innego:

  1. Człowiek wyszedł wprost z ziemi.
  2. Lasy i góry wydały ludzi na podobieństwo drzew i skał.
  3. Ludzie pochodzą od Bogów.
  4. Prometeusz ulepił człowieka z gliny.
  5. Baśń o czterech wiekach ludzkości.

Wieki panowania ludzkości.

  1. Złoty
  2. Srebrny
  3. Brązowy
  4. Żelazny

Wszystkie one tyczą się sfery profanum.

Prometeusz – mit.

Prometeusz jest po dziś dzień symbolem miłości, poświęcenia dla ludzkości, dobroci, odwagi, bezinteresowności oraz ofiarności.

Prometeizm to postawa indywidualistycznego buntu jednostki, przeciwko bogu, siłom natury i skrępowaniu wolności ludzkiego ducha oraz postawa poświęcenia się dla ogółu, samotne cierpienie – heroizm.

Cierpienie Prometeusza.

Na rozkaz Dzeusa przykuto Prometeusza do skały Kaukazu. Co dzień zgłodniały orzeł zlatywał, aby wyjadać cierpiennikowi wątrobę, która wciąż odrastała. Wokoło było pusto i głucho, nie było żywej duszy w pobliżu cierpiącego. Skazaniec nie słyszał głosu ludzkiego, ani nie ukazywała mu się twarz przyjazna. Palony gorącymi promieniami słońca, bez ruchu i spoczynku trwał Prometeusz, niby wieczny wartowni, dla którego zawsze za późno zorza poranku rozpadała się w ciepłocie dnia. Jeg o próżne jęki spadały w przepaść gór jak martwe kamienie.

Pandora – kobieta stworzona przez Hefajstosa “cudnej urody”, na wzór bogów nieśmiertelnych, przeznaczona dla Prometeusza jako podstęp.

Puszka Pandory – nieszczęścia jakie spotykają ludzi.

Syzyf.

Syzyf jako bohater antyczny, ukarany przez bogów, za wykroczenia jakie wobec nich popełnił. Zdradził on bowiem sekrety bogów, oraz oszukał Platona co dało mu możliwość ponownego powrotu na ziemię. Za popełnione czyny Syzyf musiał wtoczyć ciężki głaz pod górę. Praca ta była ponad siły jednego człowieka, była ona po prostu niemożliwa do wykonania.

Syzyf utkwił w literaturze jako przykład ciągłej, męczącej pracy, która nie przynosi i nie przyniesie owoców. Wymaga ona ustawicznego wysiłku, ale nigdy się nie skończy dając efekt. Tak bowiem po dziś dzień odczytywany jest symbol Syzyfa, jak i jego pracy określanej mianem syzyfowej pracy.

Homer “Odyseja” – Odyseusz opowiada królowi featów.

“...I Syzyfa widziałem cierpiącego srodze. Oburącz dźwigał głaz olbrzymi. Zapierając się rękoma i nogami pchał go pod górę, a kiedy już był u szczytu bezwstydny głaz odwracał się i pod własnym ciężarem znów spadał w dół. A on napięty jak łuk toczył go w górę, ciało oblewało siep potem, głowa dymiła kurzem....”

Tantal

Tantalos był królem, ojcem Pelopsa, który chciał sprawdzić boskość bogów. W związku z tym chciał ich poczęstować ciałem swego syna, lecz bogowie zwietrzyli podstęp Tantalosa osadzając go w sadzawce.

Z tego mitu pochodzą powiedzenia :

Męki Tantala – pragnienia, których nigdy nie można zaspokoić.

“Szuka wody pośród wody” – być bardzo blisko czegoś, ale nie móc tego osiągnąć.

Mit Tybetańskie. ????????????????

 

 

 

 

Dedal i Ikar.

Sens pracy Dedala i wzlotu Ikara...

Dedal był mistrzem budownictwa, mówiono, że potrafi w drzewo lub kamień tchnąć duszę żywą. Był postacią pozytywną, bardzo lubił swojego pana, szanował go przez co król także czuł do niego szacunek i powierzał mu tajemnice państwowe.

Ikar był natomiast symbolem młodości, a co za tym idzie reprezentował postawę młodego człowieka nie podchodzącego rozsądnie do sytuacji życiowych. Jest on symbolem lekkomyślności, braku rozwagi i doświadczenia. Postać Ikara zwraca na siebie uwagę, gdyż staje się ona przestrogą życiową dla ludzi młodych. Podaje ona w skrócie całe zachowanie i myślenie ludzi młodych. Przestroga, bo wszyscy młodzi powinniśmy się jej przyjrzeć i wyciągnąć odpowiednie wnioski. Powinniśmy zmienić swój myślenie, starć się przewidywać przyszłość i do wszystkiego podchodzić z rozwagą.

Motyw Dedala i Ikara w literaturze i sztuce.

Stanisław Grochowiak – “Ikar”.

Stanisław Grochowiak jako przedstawiciel współczesnego poety, podkreśla fakt, iż ludzie żyjący w czasach teraźniejszych – w wierszu takim przykładem jest kobieta piorąca w balii – nie zwracają uwagi na cierpienia i nieszczęścia innych ludzi. Żyją oni własnym życiem, pracą i obowiązkami i nie mają czasu na zajmowanie się światem innych ludzi. Ikar natomiast dla Stanisława Grochowiaka staje się symbolem cierpienia i bólu. Ikar nie jest tylko jednostką, której przydarzyło się nieszczęście, takich ludzi jest o wiele więcej na świecie, ale nikt nie zwraca na nich uwagi. Stąd w wierszu pojawiają się zarzuty kierowane do postaci Breugla, iż podczas malowania obrazu pt.: “Upadek Ikara” nie wyeksponował on postaci tonącego Ikara. Podejrzewam, że stało się tak dlatego, ponieważ dla malarza istotny był fakt, iż ludzi żyją własnym życiem, a nie interesują się każdym nieszczęściem innych ludzi. Poeta natomiast widzi w Ikarze bohatera, jednostkę reprezentacyjną dla wszystkich młodych lekkomyślnych ludzi, Ikar w nieszczęściu i nikt tego nie widzi.

Ernest Bryll

Wciąż o Ikarach głoszą – choć doleciał Dedal, jakby to nikłe pierze skrzydłom ... chuda chłopięca noga zadarta do nieba – znaczyła wszystko. Jakby na obronę dano mu tyle męstwa, co jej ćmy gromadą skwiercząc u lampy objawiają.

Jeśli poznawszy miękkość wosku umiemy dopadać wybranych brzegów – mijają nas pieśni. Tak jak mijają chłopa, albo mu dziwią, że nie patrzy w Ikary...

Breughel, co osiwiał pojmując ludzi, oczy im odwracał od podniebnych dramatów. Wiedział, że nie gapić trzeba nam się w Ikary, nie upadkiem smucić – choćby najwyższym...

A swoje ucapić.

Czy Dedal, by ratować Ikara powrócił ?

Dla Brylla bohaterem jest Dedal, gdyż osiągnął on wyznaczony przez siebie cel, doprowadził do końca to co sam zaczął. Ikar pozostaje na drugim planie, gdyż według poety współczesnego nie należy zwracać zbytniej uwagi na ludzi, którzy odchodzą w niepamięć i nie zachowują się w pamięci. Nie Ikara powinniśmy gloryfikować, ale Deadal, bo to on osiągnął cel, jest symbolem wytrwałości, rozsądnego myślenia i zachowywania się. Na takich ludzi powinniśmy się patrzyć w górę, bo oni są ciągle wysoko.

Maria Jasnorzewska – Pawlikowaska – “Nike”

Nike przedstawiona jest wierszu jako postać o obciętych ramionach, co służy autorce wiersza nadania odpowiedniego nastroju tragizmu. Nike staje się symbolem ból, cierpienia. Jest odzwierciedleniem nieszczęścia i bólu jaki ponosi autorka wiersza, która jest pokrzywdzona przez los, a wiersz ten jest wyrazem jej buntu. Nie chce, ale musi odejść z tego świata w tak młodym wieku. Postać Nike utożsamiona została z samą poetką

Herbert nadał Nike cechy ludzkie. Uczynił zeń kobietę, która czuje. Ten wiersz interpretuje posąg Nike. Postać ta oraz jej zachowanie zostają przedstawione na tle działań wojennych. Nike staje się tutaj sumbolem klęski i przegranej.

Mitologia jako inspiracja dla późniejszych epok.

ZWIĄZKI FRAZEOLOGICZNE

ŹRÓDŁO

ZNACZENIE PREZNOŚNE W JĘZYKU WSPÓŁCZESNYM

Syzyfowa praca

Mit o Syzyfie

Ciężka praca nie przynosząca efektów, praca, która nie osiąga zamierzonego celu.

puszka Pandory

Moi o Prometeuszu

Nieszczęścia spotykające ludzi.

ikarowy lot

Mit o Ikarze i Dedalu

Symbol młodości i nierozwagi.

męki Tanatala

Mit o Tanatlu

Pragnienia, których nie można zaspokoić – “szukać wody pośród wody”.

stajnia Augiasza

Mit o dwunastu pracach Heraklesa

Wielki nieporządek i bałagan.

pięta Achillesa

Mit o wojnie trojańskiej

Słaby punkt.

róg obfitości

Mit o stworzeniu świata.

Obfitość, dostatek.

koń trojański

Mit o wojnie trojańskiej

Pułapka, oszustwa, podstęp.

pod egidą

Mit o stworzeniu świata.

Pod osłoną, pod tarczą.

 

Postacie mitologiczne są symbolami wartości uniwersalnych.

Mitologia – przekazuje utrwalone, najstarsze, najdawniejsze wzory postaw i zachowań ludzkich, które ukazane są w perspektywie uniwersalnej tzn. ponad czasowej.

Mitologia stanowi także źródło tematów literackich. W literaturze współczesnej można odnaleźć wiele przykładów różnych sposobów odwoływania się pisarzy i poetów do mitologii jako źródła twórczej inspiracji:

Motywy wykorzystywane przez literaturę:

BIBLIA

Kultura europejska sięga do dwóch źródeł : Biblii i Mitologii.

  1. Pochodzenie słowa “Biblia”
  2. “Biblia” pochodzi od łacińskiego słowa : “biblia” = księga, oraz od greckiego słowa : “biblios” = biblioteka, czyli zbiór ksiąg.

    Biblia jest to zbiór ksiąg uważanych przez Żydów i Chrześcijan za księgi święte. Katolicki kanon pisma świętego został ustalony na soborze trydenckim w XVI w. Pismo święte obejmuje 46 ksiąg starego i 27 ksiąg nowego testamentu.

  3. Znaczenie słowa “Testament”.
  4. Testament pochodzi od łacińskiego słowa : “testamentum” = przymierze, a oznacza w biblii ukłąd na mocy, którego Bóg zobowiązuje się pod pewnymi warunkami obdarzyć szczególnymi dobrami tych, którzy stają się jego ludem.

  5. Autorstwo biblii.
  6. Stary testament zawiera dzieje przymierza Boga z ludźmi, zawarte są one z Noem, Abrahamem, Mojżeszem i Dawidem.

    Nowy testament nie unieważnia starego testamentu ( starego przymierza ), lecz je ostatecznie wypełnia życiem i działalnością Jezusa Chrystusa.

  7. Biblia została zapisana w języku hebrajskim ( stary testament ) i greckim ( nowy testament ).
  8. Przekłady biblii.

Mulgata - to pospolity, przystępny, powszechny. Jest to łaciński przekład Bibli w znacznej mierze dokonany przez świętego Hieronima. Hieronim przełożył stary testament z hebrajskiego na język łaćiński.

Najstarsze przekłady Biblii to:

Zasłużonym tłumaczem pisma świętego po II wojnie światowej był ksiądz Eugeniusz Dąbrowski –

1947 rok – obecnie jest to tzw. Biblia 1000 – lecia.

Wiele ksiąg biblijnych przełożyli wybitni twórcy literatury np.

  1. “Natchnienie biblijne”.

Natchnienie biblijne jest to bezpośredni pozytywny i nadprzyrodzony wpływ Boga na umysł i wolę piszącego.

Autorstwo Biblii przypisywane jest zarówno Bogu jak i człowiekowi.

Opis stworzenia świata w przekazach biblijnych.

  1. Stwarza Bóg dzień i noc.
  2. Oddzielił sklepienie niebieskie od wody.
  3. Oddzielił wody od lądów.
  4. Okrył ziemię szatą roślinną.
  5. Na sklepieniu niebieskim stwarza księżyc i gwiazdy, aby oświetlały ziemię.
  6. Stwarza słońce.
  7. Stwarza ryby i ptaki, płazy i gady.
  8. Na ziemi stwarza zwierzęta.
  9. W szóstym dniu czyni człowieka.

Bóg stwarzał świat przez sześć dni, a w siódmym odpoczywał.

Człowiek jedyny w świecie widzialnym jest podobny do Boga i otrzymuje władzę nad wszystkim co Bóg stworzył.

 

 

 

 

Obraz stworzenia świata i człowieka w Biblii

Obraz stworzenia człowieka i świata w Mitologii

Monoteizm

Politeizm

Człowiek zostaje stworzony przez Boga

Człowieka został stworzony przez Tytana.

Człowiek jest mocny, silny, jest władcą świata.

Człowiek słaby niezaradny, kruchy.

Bóg obdarza człowieka wszelkimi dobrodziejstwami.

Za każde wykroczenie człowiek zostaje surowo ukarany.

Przypowieści ewangeliczne.

Przypowieść – forma literatury dydaktycznej, w której opowiadanie zdarzenia staje się tylko ilustracją przyjętej

tezy o znaczeniu uniwersalnym.

Mt, 21, 18-22

“Nieurodzajne drzewo figowe

Przypowieść ta sugeruje jak ważna w życiu człowieka jest wiara.

 

 

Mt, 24, 45-51

Jest to przypowieść o słudze wiernym i niewiernym. Niesie ona prawdę w postaci przestrzegania przed oszukiwaniem i pozorną niewinnością. Każdy zostanie kiedyś ukarany za swoje winy i przestępstwa, a kara nigdy go nie ominie, może ona jedynie pojawiać się pod różną postacią. Przestrzega nas, iż należy żyć uczciwie, być pracowitym i sumiennym, a kiedyś spotka nas za to nagroda.

Sługa wierny jako symbol :

Sługa niewierny jako symbol :

Uczciwości

Niewierności

Pracowitości

Nieroztropności

Roztropności

Postępowania wbrew woli Pana.

gotowości

 

Marka 4,1

“O siewcy”

Przypowieść ta ma znaczenie alegorii. Pierwszy z przedstawionych obrazów dotyczy ludzi niewierzących. Drugi natomiast jest obrazem ludzi, u których to wiara nie jest umocniona, trzeci bowiem jest przykładem ludzi źle wierzących oraz czwarty ludzi silnie wierzących.

Łukasz 17,11

“O samarytaninie”

Jest to przypowieść o wdzięcznym samarytaninie. Samarytanin staje się przykładem wdzięczności.

Księga Hioba – poszukiwanie mądrości życia.

Hiob – był bogatym, błogosławionym, posiadającym liczną rodzinę człowiekiem. Spotyka go jednak nieszczęście, traci swój cały majątek, dobytek oraz rodzinę.

“Nagi wyszedłem z łona matki i nagi tam powrócę.”

Jest on przykładem człowieka przeżywającego próbę wiary. Bóg zsyła na Hioba nieszczęście, aby zobaczyć, czy to co Hiob mówi utrzyma się w momencie wielkiego cierpienia, w memencie, kiedy utraci rodzinę, majątek i zachoruje na ciężką, nieuleczalną chorobę. Pomimo wielkiej wiary, jaką był Hiob obdarzony, załamał się, zmienił zdanie, zaczął się buntować. Przeklną dzień swoich urodzin, mówił, że wolałby umrzeć w łonie matki, aniżeli doznawać tak wielkich nieprzyjemności życia.

 

 

Hiob zostaje dotknięty chorobą trądu, ją także przyjmuje z pokorą jako wierny sługa boży.

Staje się on symbolem cierpienia i poszukiwania mądrości życia.

Księga Hioba należy do rodzaju ksiąg pouczających i dydaktycznych.

Hymn – utwór pochwalny, uroczysty. Opisywane są w nim wartości opiewające Boga, narody, niepodległość. Jest to gatunek, który ma na celu wychwalenie i opiewanie osób, czynów i wydarzeń w sposób uroczysty. Może także gloryfikować szereg idei i wartości ważnych, czy charakterystycznych dla narodu, czy grupy ludzi.

Uniwersalna wymowa psalmów.

Księga psalmów – stary testament – zawiera około 150 psalmów. Księga ta powstawała na przestrzeni wieków.

Psalm – pochodzi od greckiego słowa “psalmos”, czyli śpiew przy trącaniu strun instrumentów.

Jest to religijny utwór o charakterze modlitewno – hymnicznym. Zbudowany jest z wersetów. Werset natomiast jest to całość zbudowana z dwóch, trzech trzonów. Może on mieć charakter pytania i zarazem odpowiedzi na nie. Psalmy doczekały się wielu przekładów, a najważniejsze z nich to: Psałterz floriański z XIV/XV wieku; Psałterz puławski; Psałterz dawidów – J. Kochanowski. Księgę psalmów tłumaczyli także tacy poeci jak: Czesław Miłosz; Leopold Staff; Franciszek Karpiński.

Psalmy tłumaczyło wielu ludzi. Każdy z nich tłumaczył je na swój własny sposób, interpretował je w sposób indywidualny, czyli dokonywał zabiegu parafrazy.

Psałterz - zbiór psalmów.

Parafraza – przetłumaczenie tej samej treści przez kogoś innego, na jego własny sposób.

Psalm 1.

Opisane są w nim postacie , zachowania człowieka bezbożnego i pobożnego. Człowiek bezbożny zostaje ukarany, jego plany są zniweczone, co jest przeciwieństwem człowieka pracy, człowieka pobożnego, który to otrzyma pomoc i nagrodę za swoje czyny. Psalm ten należy do grupy psalmów mądrościowych niosących ze sobą mądrość i pouczenie.

Psalm 2.

Bohaterem tego psalmu jest król. Psalmy tego typu nazywamy psalmami królewskimi. Opowiada on, iż ten, kto ma być królem będzie nim i nikt tego nie zmieni. Ma to na celu wyrażenie starej mądrości, mówiącej, że to co ma się stać i tak się stanie. Każdy i wszystko na ziemi ma swoje przeznaczenie i określony cel. Różnica polega tylko na tym, że raz to co ma się wydarzyć wydarza się od razu, a innym razem droga jest bardziej kręta i dłużej prowadzi do celu.

Psalm 8.

Podmiot liryczny zwraca się do Boga zachwalając go za to, co uczynił. Podmiot pyta pana dlaczego stworzył człowieka, cały świat, oraz dlaczego obdarzył człowieka władzą nad światem, zwierzętami, oraz nad wszystkim co się na ziemi znajduje. Psalm ma charakter pochwalny, chwali on bowiem Boga, stwórcę świata.

Psalm 13.

Podmiot liryczny zwraca się do Boga o pomoc w nieszczęściu jakie podmiot spotkało. Człowiek czuje się samotny i opuszczony przez Boga. Podmiot wyraża błaganie o pomoc, a psalm ten jest przykładem psalmu błagalnego.

Psalm 122.

Psalm o świętym mieście Jerozolimie. Jest to miejsce, gdzie postawiono trony sędziowskie. Do miasta tego podążają wszyscy, aby wielbić Boga .
Psalm 138.

Ma on formę dziękczynną. Podmiot dziękuje Bodu, za opiekę i łaskę. Człowiek dziękuje, a zarazem wychwala Boga.

Psalmy mają wartość ponadczasową. Możemy je odczytywać w taki sam sposób, w jaki kiedyś zostały zapisane.

Ten sam psalm w różnych tłumaczeniach może mieć inne znaczenie.

“Pieśni nad pieśniami”

Myśl miłosna polega na tym, że pieśni nad pieśniami są poematem symbolicznym, czyli do odczytania na wielu poziomach. Tekst jest poetycki, piękny, ale napisany w sposób przystępny, co oznacza, że bez trudu dociera do czytelnika. Pieśni nad pieśniami nie mówią i nie wspominają nic o Bogu. Miłość w tym utworze podana jest na przykładzie, a nie jako myśl.

Spójrzcie, czy jest boleść jak boleść moja.” – z Lamentacji Jeremiasza.

Księga Jeremiasza składa się z pięciu lamentacji ( utworów, trenów ), które mają budowę akrostyku. Lamentacje wyrażają refleksje nad świętym miastem Jerozolimą, które przedstawione jest w latach świetności oraz w latach klęski. Miasto to ukazane jest początkowo za dobrych jego czasów, to znaczy za czasów świetności, a dopiero później ukazana jest jego obecna tragedia. Podmiotem mówiącym jest mieszkaniec miasta, który obserwuje i doświadcza tragicznej sytuacji miasta Jerozolimy. Ukazane zostaje napomnienie kierowane do ludzi, iż nie myślą oni o ludziach zmarłych, myślą tylko o tym co jest z nimi na co dzień.

Tren pochodzi z greckiego : trenos = tren, lament, żal. Inną nazwą dla utworów żałobnym mogą być: epicedum ( zawiera najpierw pochwałę, a potem starty i tragedie ), elegia.

Apokalipsa św. Jana.

Apokalipsa – odsłonięcie, objawienie. Opisuje przyszłość, taniec świata. Język symboli jest tajemniczy i trudny do zrozumienia. Apokalipsa jest wiecznie żywa, a koniec świata wyobrażamy sobie na jej podstawie.

II wojnę światową nazywamy apokalipsą spełnioną, ponieważ ludzie nie wyobrażali sobie, że może nastąpić coś tak strasznego. Cały świat walczył, do akcji wchodziła nawet broń chemiczna. Ludzie ginęli tak, jak w jesieni spadają z drzew liście. Była to okrutna walka postrzegana jako zagłada świata.

Stereotyp - zakorzenienie jakiegoś myślenia podobnego do myślenia innego człowieka.

Piosenka o końcu świata” jest przedstawiona w sposób kontrastowy, w porównaniu z apokalipsą św. Jana. Obraz rzeczywistości jest tylko nawiązaniem do apokalipsy, ludzie nie zdają sobie sprawy z nadchodzącego końca świata, żyją całkiem normalnie niczego się nie obawiając. Miłosz jednak przestrzega, nakazuje nam, abyśmy żyli normalnie, lecz byli zawsze przygotowani na nadejście końca świata. Mamy się nie obawiać tego wydarzenia, żyć normalnie, ale być przygotowanym na jego nadejście.

W apokalipsie koniec świata następuje nagle. Z ziemi wychodzą różne stwory, walą się góry i lasy. Ludzie boją się, wpadają w panikę, bo nie są przygotowani na takie wydarzenie.

Etymologia – nauka o pochodzeniu

Pojęcie

Znaczenie etymologiczne

Znaczenie realne

Wieża Babel

Wieża budowana przez ludzi w celu dosięgnięcia Boga.

Niemożność porozumienia się.

Wieści Hioba

Straszne wieści, wiadomości tragiczne przynoszone Hiobowi.

Złe, straszne wiadomości.

Zakazany owoc

Owoc zjedzony przez Ewę w raju.

Rzeczy zakazane, lecz kuszące.

Salomonowy wyrok

Wyroki wydawane przez mądrego króla Salomona.

Wyrok sprawiedliwy, rozsądny.

Manna z nieba

Pokarm pojawiający się od Boga dla narodu.

Rzecz otrzymana za darmo, bardzo potrzebna, łaska.

Kajnowe piętno

 

Piętno, znamię, które naznacza człowieka, ale jednocześnie chroni.

Arka Noego

Łódź, w której chronił się Noe z rodziną i zwierzętami.

Schronienie, miejsce bezpieczne.

Saloma i Gomona

Miasta

Nieład, zmęczenie, rozpusta.

Wdowi grosz

Wdowa, która oddała Bodu ostatni grosz

Poświęcenie, oddanie wszystkiego.

Syn marnotrawny

Syn, który marnuje pieniądze, wyrzeka się ojca i wraca do domu bez grosza, na dobrą drogę.

Osoba, która wraca na dobrą drogę.

Zmienić się w słup soli.

Ukaranie za ciekawość.

Zdziwienie, zamarcie.

Niewierny Tomasz

Niedowiarek, musiał wszystko mieć namacalnie.

Niedowiarek, nieufny człowiek.

Judasz

Zdradził Jezusa i sprzedał go za 30 srebrników.

Zdrajca.

Siła Samsona

 

Ogromna siła.

 

 

 

 

 

LITERATURA GRECKA

Kultura grecka została zniszczona przez Rzymian. Wiele zabytków zostało wywiezionych i rozkradzionych.

Akropol – wzgórze, na którym znajduje się posąg Ateny.

Rzeźba grecka – oddawała naturalny wygląd człowieka, nie oddawała wyglądu mimicznego. Były to rzeźby statyczne, a nie dynamiczne.

Najsłynniejszą rzeźbą starożytną jest tzw. “Grupa Laokona”, która została odkryta przez Rzymian w okresie renesansu. Wykonana natomiast została w I wieku p.n.e. przez rzeźbiarzy z wyspy Rodos.

Charakterystycznymi dla sztuki były posągi z brązu. Najsłynniejszy posążek z brązu to “centaur” – wykonany w VIII wieku p.n.e.

Trzy rodzaje kolumn greckich: doryckie, jońskie, korynckie. Kolumna w zależności od tego jaki posiada kapitel, taką nosi nazwę.

Tragedia grecka.

Rozwój dramatu łączy się ściśle z rozwojem teatru greckiego, który powstawał w trzech etapach:

  1. klasyczny ateński – wywodzący się od św. Dionisozasa.
  2. Hellenistyczny
  3. Grecko – rzymski.

Najstarszym klasycznym “teatrem kamiennym” jest ateński teatr Dionizosa pochodzący z IV wieku p.n.e. Święta na jego cześć nazywały się “Dionizje” wielkie luba małe, podczas których chór przebrany w skóry koźle i imitujący satyrów przyboczny orszak Boga odśpiewywał pieśń zwaną “dytyrambem”. Chór tańczył i śpiewał na ubitym lub wysypanym piaskiem placu w kształcie koła zwanym “orchestrą”. Orchestra była zazwyczaj sytuowana u stóp wzgórza np. Akropola, a na jego zboczu, na kamiennych ławach zasiadali widzowie. Ściśle do orchestry przylegała skene, czyli garderoba dla aktorów. Między skene, a orchestra powstały paradosy, czyli przejścia, którymi chór wchodził na orchestrę, a widzowie do pierwszych rzędów. Przedstawienia teatralne odbywały się tylko w święta Dionizji, które trwały trzy dni. W pierwszym dniu rozgrywano dramat, w drugim komedię, a w trzecim podsumowanie.

W okresie grecko-rzymskim doszło do połączenia pewnych cech teatru rzymskiego z greckim i powstał nowy typ teatru zwany grecko – rzymskim.

Theatron zachował formę grecką, lecz skene wysunął się bardziej do przodu zmniejszając powierzchnię orchestry.

Ważny element sztuki to kostium aktora. Uzupełnieniem kostiumu była maska.

Aktorzy posiadali pewne przywileje, np. byli zwolnieni od obowiązków służby wojskowej, płacenia podatków, a z powodu pięknej wymowy byli często wysyłani w poselstwa. Nie wykształcił się jednak zawód aktora, granie na scenie było tylko wykonywaną czynnością bez związku z istnieniem zawodu aktorskiego.. Początkowo aktor musiał sam przedstawiać swą sztukę. Zmieniło się to dopiero w czasach Sofoklesa, któremu słaby głos uniemożliwił występy w teatrze.

Najwybitniejszymi przedstawicielami dramatu antycznego byli: Aischylos – 525 – 450; Eurypides – 485 – 407; Sofolkes – 496 – 406.

Tematyką tragedii były najczęściej mity. Tragedię otwierał prolog, który zapowiadał główną akcję dramatu, a rolę tę pełnił chór. Następnie był parados, czyli wejście chóru i jego pierwsza pieśń. Chór pełnił bardzo ważną funkcję, gdyż komentował bieg wydarzeń. Epejsodiony, czyli akty, dialogi lub monologi oraz stasimony, czyli pieśni chóru wzajemnie się przeplatały. Exodos był podsumowaniem całej akcji dramatycznej oraz zejściem chóru ze sceny. Wzorem tragedii antycznej były dzieła poetyckie Sofoklesa.

Charakterystyczne cechy tragedii antycznej.

  1. Zasada trzech jedności: miejsca (rozgrywanie się akcji w jednym miejscu), czasu (od 24-48 godzin) oraz akcji (jednowatkowość).
  2. Zasada decorum, czyli przyporządkowanie odpowiedniemu aktorowi odpowiedniego stylu. Aktor przeważnie wywodził się ze stanu wysokiego, czyli był królem lub rycerzem.
  3. Przestrzeganie budowy tragedii.
  4. Wystepowanie chóru oraz jego ważna funkcja.
  5. Pojecie fatum, mojry, czyli koncepcja losu ludzkiego oraz dominujące w nim przeznaczenie.

Drugim elementem dramatu była komedia. Komedia powstała z dramatu satyrowego (pieśni aktorów przebranych w stroje kozłów). Komedia pierwotnie nie stanowiła samodzielnego gatunku. Składała się ona z elementu chóralnego oraz elementu dramatycznego. Komedia w przeciwieństwie do tragedii mogła rozpadać się na szereg epizodów (fragmentów ze sobą związanych). Czerpała swe tematy z mitologii oraz traktowała je parado stycznie. W komedii obowiązywał styl niski, natomiast w dramacie było dokładnie na odwrót, czyli obowiązkowość występowania stylu wysokiego.

Parodia – żartobliwe, złośliwe naśladownictwo.

Najstarszym teatrem jest teatr kamienny. Obchodu święta “Dionizji” ściśle związane były z odgrywaniem teatru. Początkowo teatr składał się tylko i wyłącznie z chóru i autora teatru. Później w wyniku przemian pojawili się aktorzy, początkowo było ich dwóch, a ostatecznie pozostało trzech.

Homer, “Iliada” i “Odyseja”

Homer – wędrowny poeta pochodzący z Chios. Najprawdopodobniej był niewidomy i prawdopodobnie dzieło swoje przekazał piśmiennictwu w sposób ustny. Pochodził z Azji Mniejszej, mówiono o nim “Boski ślepiec”, “Boski”, bo obdarzony talentem, a co się z tym wiązało to fakt, iż wielu uczonych posądzało go o to, iż wywodził się od bogów. Umarł w biedzie jako żebrak. Żył prawdopodobnie na przełomie IX i VIII w p.n.e., nie wiadomo gdzie się urodził, lecz aż siedem miast greckich spierało się o jego osobę.

Czy Homer jest autorem “Iliady i Odysei” ?

  1. Kwestia homerycka, czyli spór uczonych o autorstwo ‘Iliady” i “Odyseji”.

3 stanowiska uczonych w kwestii autorstwa Iliady i Odysei :

Ignacy Krasicki

“Ten, co wojnę trojańską w dzielnych rymach zebrał

Kiedy ślepy Homer po ulicach żebrał

Siedem miast było w zatardze

w których się z nich rodził”.

  1. Inwokacja do muzy – to zapowiedź głównego tematu :
  2. “gniew Achilla obfity w szkody” – prezentacja głównego bohatera; zapowiedź wydarzeń przez wszechwiedzącego narratora; wprowadzenie świata boskiego; wejście do akcji in medias res ( w sam środek dziejącej się akcji )

  3. Narracja

Narrator – zapowiada gniew Achilla na początku poematu i jego wygaśnięcie w ostatniej pieśni. Przedstawia 10 lat wojny w postaci wspomnień i retrospekcji i opowiadań.

Narracja urozmaicona jest różnymi formami podawczymi: opowiadanie, opis sytuacji, dialogi, monologi.

 

 

 

 

Iliada Homera jako epos klasyczny. Poglądy Arystotelesa na epopeję.

  1. Arystoteles – pierwszy teoretyk literatury.
  2. Poglądy Arystotelesa na epopeję :

Arystoteles pochwala Homera za boski talent, umiejętności kompozycyjne ( ukazał skromny epizod z wojny trojańskiej, wracał do przeszłości, znakomicie tworzył swoich bohaterów). Podkreśla artyzm w posługiwaniu się wierszem bohaterskim ( heksametrem ).

Informacje o utworze:

Główne wydarzenia w “Iliadzie”.

Bohaterowie wojny trojańskiej:

Achilles

Agamemnon

Hektor

Wzór starożytnego rycerza na przykładzie “Iliady”.

Bogowie w “Iliadzie” Homera.

Cechy eposu homeryckiego:

Cechy eposu – Homer jako ojciec eposu.

  1. Epos przedstawia wydarzenia przełomowe dla danej epoki, czy społeczeństwa
  2. Wydarzenia opisywane są stylem wysokim i podniosłym
  3. Narrator jest wszechwiedzący i komentuje bieg wydarzeń, jest zarazem obiektywny.
  4. Epos przedstawia wydarzenia przełomowe dla danej epoki.

Heksametr – wers + sześć stóp antycznych. Cztery pierwsze stopy były daktylem zastępowanym przez spondeje.

Stopa piąta była daktylem, a stopa szósta trochejem lub spondejem.

Stopa antyczna – najmniejsza powtarzająca się regularnie rytmiczna cząstka wersu o ustalonej postaci, będąca zarówno zespołem kilku sylab długich i krótkich, lub akcentowanych i nie akcentowanych.

Antygona Sofoklesa.

Postawa Kreona :

Postawa Antygony:

Oboje znajdowali się w konflikcie tragicznym. Kreon wybierał pomiędzy postawą króla, czyli musiał przestrzegać ustanowionych norm, bowiem obawiał się buntu narodu i podwładnej ludności. Antygona natomiast wybierała pomiędzy postępowaniem zgodnym z wyznawaną religią i towarzyszącymi jej wartościami, a wolą króla. Jako, iż była osobą szalenie wierzącą wybrała pochowanie swojego brata. Doprowadziło ją to do nieszczęścia i w efekcie popełniła samobójstwo nie widząc dla siebie wyjścia.

Pojawia się jeszcze konflikt pomiędzy Antygoną i królem Kreonem. Polega on na tym, iż oboje reprezentowali wykluczające się wzajemnie prawa, ziemskie i boskie będące dla nich jednakowo ważnymi. Byli przekonani o słuszności swojej racji i niewłaściwym postępowaniu drugiego z nich.

Konflikt tragiczny- istnienie dwóch równorzędnie etycznych wartości, pomiędzy nimi nie można dokonać wyboru, ponieważ obie mają pewne racje i każdy z wyborów prowadzi do tragedii.

Postać tragiczna – postać, która wpadła w konflikt tragiczny i nie ma z niego wyjścia.

Katharsis – oczyszczenie (ciała, duszy). Polega temu Antygona, gdyż poniosła ona śmierć, a Kreon będzie żył nadal, a wyrzuty sumienia będą go dręczyły nadal.

Antygona Sfoklesa zaliczana jest do gatunku tragedii antycznych, ponieważ po pierwsze spełniona zostaje zasada trzech jedności, po drugie występuje pojęcie fatum kierujące losami bohaterów, współistnieje zasada decorum, czyli przyporządkowanie odpowiedniemu aktorowi odpowiedniej roli. Występuje także chór, który pełni funkcję obiektywnego komentatora akcji, a ponadto zachowana jest budowa dramatu.

Epigramaty i georgiki antyczne.

Liryka grecka dzieli się na kilka charakterystycznych grup., a są nimi:

Anakreotyk – Anakreont – twórca krótkich wierszy lirycznych (można je śpiewać). Utwory te były o tematyce miłosnej, a ich charakter był lekki, biesiadny. Przeważnie pisane były na pochwałę życia, wina i miłości.

Epidramat – w starożytnej Grecji był to napis umieszczany na pomniku grobowym, lub na przedmiocie ofiarowywanym bóstwu, lub tez na dziele sztuki. Posiadał najczęściej formę dwu wiersza, czyli tzw. dystychu. Za twórcę epidramatu uchodzi Simonides z wyspy Teos, któremu przypisuje się autorstwo słynnego epidramatu “termopilskiego”. Zawierał on pewną myśl.

Wergiliusz – złoty wiek poezji rzymskiej.

Złoty wiek poezji rzymskiej to czas panowania Juliusza Oktawiana zwanego Augustem. Wergiliusz był tówrcą bukolik, georgik i eposu wzorowanego na “Iliadzie” Homera zwanego “Eneida”. We wczesnym okresie swojej twórczości ogłosił Wergiliusz “Zbiór bukolik” zwanych “Eklogami”.

Bukoliki – tradycje wywodzą od śpiewów pasterskich, powstawały w czasie wypasu owiec. Ukazywały codzienne życie pasterzy na wsi, gdzie wieś ta była arkadią. Pasterze spędzali swe życie w przyjaźni i w wielkiej przyjemności, co oczywiście znalazło odwzorowanie w gatunku literackim zwanym właśnie bukolikami. Ich tematyka zbliżona jest do korzeni gatunku, przepełnione są sielankowym życiem na wsi w miłe i przyjemnej atmosferze.

Arkadia – kraj szczęśliwy, mlekiem i miodem płynący.

Georgiki – Były to utwory mówiące o pracy pasterzy na wsi, urozmaicone były dodatkowymi opisami natury na tle, której żył człowiek. Składały się z czterech ksiąg i opowiadały o kolejnych pracach pasterzy.

Eneida – epos, który stworzył Wergiliusz. Najwybitniejszy jest epos zatytułowany “Eneida”. Opowiada on o Eneaszu, wojowniku trojańskim, który walczył za sprawą bogów. Uszedł on z życiem z płonącego miasta Troi. Jego nieprzyjemne losy uwarunkowane fatum sprawiły, że Eneasz przez wiele lat błąkał się i tułał zanim powrócił do ojczyzny. Jego losy bardzo podobne były do losów Odyseusza, a współwystępowanie fatum jest dodatkowym elementem nawiązującym do eposu homeryckiego.

Homeryda – naśladuje literaturę Homera. Tworzy dzieło podobne do dzieła Homera, bo także czerpie tematy z

mitów.

Metamorfozy Owidiusza.

Owidiusz był synem wyzwolonego rolnika. Pomimo stanu z jakiego się wywodził Owidiusz był człowiekiem bardzo wykształconym. Pierwsze jego wierszyki, poemaciki były poezją erotyczną.

Matamorfoza – przemiana wewnętrzna, bądź zewnętrzna.

 

.......tutaj mi brakuje.................

.......tutaj mi brakuje.................

.......tutaj mi brakuje.................

.......tutaj mi brakuje.................

 

Horacy jako dziedzic homerowej lutni.

Horacy był najwybitniejszym przedstawicielem literatury rzymskiej. Jest autorem zbioru Carmi.

Oda – pieśń mająca charakter pochwalny. Jest to utwór wierszowy, najczęściej stroficzny o charakterze pochwalnym, lub dziękczynnym. Oda utrzymana jest w patetycznym, czyli podniosłym stylu.

 

 

 

“Beatus ille”

Przedstawione jest w tym utworze życie rolnika wraz z małżonką na wsi. Rolnik ten wypełnia pewną tradycję związaną z uprawą roli. Praca jest dla niego zaszczytem, a życie na wsi jest życiem które daje mu szczęście. Życie to jest spokojne, bez trosk, bezpieczne i ustabilizowane. Rolnik wykonuje szereg prac powtarzających się rok w rok. Są to między innymi sadownictwo, pszczelarstwo, zbieranie i sianie zbóż, odpoczynek wśród przyrody, a w zimie nawet polowanie. Żona rolnika jest dobrą kobietą i gospodynią. Posiada cechy idealnej gospodyni, a są nimi takie cechy jak skrętność, czuwanie nad całym domostwem, pomoc mężowi w cięższych pracach. Życie na wsi obfituje w samowystarczalność, ludzie tam zamieszkujący sami dbają o jedzenie i potrzebne im do życia czynniki. Lichwiarz Alfius, który to postrzegany jest jako obserwator opowiadający o życiu rolnika na wsi, widzi korzyści z mieszkania i życia na wsi, ale osobiście nigdy by się nie zdecydował, bo jest on już zarażony cywilizacją. Pomimo zazdrości rolnikom spokoju i pięknego życia nie zdecydował się Alfius na powrót na wieś. Cywilizacja zaraziła go na tyle mocno, że bez niej nie potrafi on już żyć.

Wieś przedstawiona jest przykładem arkadii. Przyjemna praca, zdrowa żywność, obfite plony oraz współistniejąca natura to przymioty określające arkadię.

Horacy uważał siebie za spadkobiercę liryki Safony. Wyrósł on z nizin, pochodził od rolnika, ale tworzył poezję uniwersalną, poezję która była i będzie aktualna w każdym wieku, a jego imię zachowa się w pamięci ludzi.